COVID-19 AŞISI OLMALI MIYIZ?

17 SORUDA KORONAVİRÜS AŞISI

Herkese merhaba,

Bugün Koronavirüs aşısı hakkında tüm merak edilenleri  konuşuyoruz.

İşte sorular ve cevapları;

1- Kaç tip aşı var?

2 ana grup aşı var;

Klasik aşılar:

 İnaktif aşı da denen klasik aşılarda virüs çoğaltıldıktan sonra öldürülerek, onu tanıması için vücuda enjekte ediliyor.

Çin aşısı ve çalışmaları önde giden 3 Türk aşısı bu gruptan.

Yeni tip aşılar:

Virüsün kendisini değil de tanımını vücuda yolluyor . Mesajcı Rnalar hücrenin içine girip, hücreye nereye saldırması gerektiğini öğretiyorlar.

Alman Aşısı Biontech-Pfizer bu tip bir aşı.

2.Mevcut iki ayrı tip aşıdan hangisi daha iyidir?

Bu soruya net bir cevap vermek zor olsa da güvenlik sorunu en az olan klasik tip aşılar gibi görünüyor.

Çocukluğumuzdan beri bu tip aşılardan olduk.  Yakında bizlere uygulanacak olan Çin aşısı da klasik tip aşılardan. En önemli avantajı çok fazla deneyim olması ve dolayısı ile güvenlilikleri. Yan etkileri daha bilinebilir. Ancak üretimleri uzun sürüyor, zor ve pahalı.

Yeni tip aşılarsa çok yeni oldukları ve az sayıda deneme olduğundan uzun vadede yan etkileri bilinemiyor. Bu aşı modelleri aslında kanser tedavisi için geliştirilmeye başlanmış.

Bu aşıların avantajı ucuz, çok kolay ve hızlı üretilebilmeleri.

3.Komplo teorilerinin aslı var mı?

Unutmayalım ki aşılar milyonlarca insanın hayatını kurtarmış,  hatta Çiçek hastalığını yeryüzünden silebilmiş. Sağlık sistemlerinin aşıları önemle vurgulamasının nedeni bir komploya aracılık etmek değil Sağlık harcamalarını azaltmak amaçlı.

Bir de “Çip aşılarla bizi uzaktan idare edecekler” diye korkuluyor. Ama aşılarda kullanılacağı söylenen çipler farklı; bunlar iğne yerine kullanılan, üzerinde mikro iğneler içeren kare plaklar. Kişiler bu çipi koluna bastirarak kendi  kendisini aşılayabilecek. Üstelik henüz chipli Covid-19 aşısı yok.

4- Aşılar kaç doz yapılacak?

İnaktif Çin aşısının Türkiye’de 28 gün arayla iki doz olarak yapılması planlanıyor. Tüm dünyada başlangıçta iki doz arasının 14 gün olması gerektiği söyleniyordu. Ancak daha sonra,  aşıların 2. dozlarının 4 ile 12 hafta sonra yapılabildiği açıklandı.

5-İngiltere aşının ikinci dozlarını neden 3 hafta yerine 12 hafta sonraya bıraktı?

İngiltere Pfizer-BioNTech ve AstraZeneca aşılarını başlangıçta 21 gün arayla yapmayı planlıyordu. Daha sonra  ikinci dozların 12 hafta aradan sonra yapılacağını açıklayınca tartışmalar başladı.

Fakat hükümetin sağlık danışmanları, ikinci dozlara geçmeden önce, mümkün olduğu kadar çok insana birinci dozun vurulmasıyla, salgının yayılmasını önlemeyi planlıyor. Aşının koruyucu etkisinin “büyük kısmının” birinci doz ile oluştuğu söyleniyor.

6-Aşılandıktan sonra da maske takılacak mı?

Evet, maske takılmaya devam edilecek. Çünkü aşı olan kişilerin kendi korunsa bile bulaştırma riski devam ediyor ve henüz bu konuda net araştırma verisi yok.

7- Alerjisi olanlar aşı olamayacak mı?

Burada bahsedilen Alerji, ilk birkaç dakika içinde gerçekleşebilen ve bayılmalara yol açabilen şok tepki. Eğer kişi önceden de bu tür semptomlar yaşadıysa aşı tavsiye edilmiyor. Yoksa bilinen anlamda alerjik reaksiyon tek başına korkulacak bir şey değil.

8- Aşı bulmak niye çok uzun sürüyor?

Bir aşının yaygın olarak kullanılabilmesi için 3 faz, yani 3 aşamada insanlar üzerinde test edilmesi gerekiyor.

İlk aşamada, az sayıdaki gönüllü üzerinde, aşının güvenilirliği ve yan etkileri araştırılıyor. İkinci aşamada, aşının etkinliği 100’den fazla denek üzerinde test ediliyor. Üçüncü ve son aşamada ise aynı işlem binlerce denekle tekrarlanıyor. Tüm bu süreç aylar ve hatta yıllar alabiliyor.

Temel olarak klinik çalışmaları tamamlanmamış aşı kesinlikle piyasaya çıkamıyor. Şu an hiçbir aşının gerçek anlamda faz çalışmaları tamamlanamadı. Ancak ortada çok ciddi bir salgın söz konusu olduğundan dünya genelinde  tüm aşılar “acil kullanım onayı” adlı izinle yapılmaya başlandı.

9-İnsanlar üzerinde Aşı denemeleri nasıl yapılıyor?

Aşı denemesi için gönüllü olanlar iki gruba ayrılıyor. Bazılarına gerçek aşı yapılıyor. Bazılarına ise plasebo yani “boş aşı” denen ve tedavi etkisi olmayan bir sıvı şırınga ediliyor. Aşıyı yapanlar da, aşıyı olanlar da, hangisinin gerçek aşı, hangisinin plasebo aşısı olduğunu bilmiyor. Böylelikle virüsün sadece fiziksel, yani insan psikolojisinden tamamen bağımsız işlevleri anlaşılıyor ve ne ölçüde güvenli olduğu ortaya çıkıyor.

10-Aşılar 18-59 yaşta denendi ama 65 yaş üzerinde denenmedi, ya 65 yaş üstünde bir sorun yaşanırsa?

Aşı deneme çalışmaları “etik kural gereği”  65 yaş üzerine yapılamıyor. Çünkü 65 yaş üstü deneklerde herhangi bir yan etki görülürse kolay atlatamayacağı, daha genç olanlarınsa atlatabileceği düşünülüyor.  Denemeler bittiğinde daha genç gruplarda bir sorun yaşanmamışsa üst yaş gruplarında da bir sorun görülmediği tespit edilmiş. 

11-Dünyada hangi aşılar kullanıma hazır?

Şu anda piyasaya verilmeye başlanan 4 aşı var;

1-Alman aşısı diye bilinen ama Amerika ortak yapımı Biontech-Pfizer’ın  Comirnaty aşısı.

Bu aşıyı Türk bilim insanları Uğur Şahin ve Özlem Türeci geliştirdi.

2-Amerikan Moderna aşısı

3-Çin aşısı da denen,  SinoVac’ın Coronavac aşısı

4- İngiliz Oxford ve Astra Zeneca’nın geliştirdiği aşı.

5-Rus aşısı Sputnik V, çalışmalarında son aşamaya geldi ancak henüz Dünya Sağlık Örgütü Ruhsatlandırma kriterlerini tamamlamadı.

Ayrıca 1 yıl içinde piyasaya çıkması beklenen en az 15 aşı daha var.

12-Türkiye’de hangi aşılardan olacağız?

Türkiye’de sadece “İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu laboratuvarları” tarafından incelenip onaylanan aşılar uygulanabilecek.  Şu an itibarıyle uygulanması planlanan aşılar şunlar;

1-Çin aşısı;  SinoVac’ın ürettiği CoronaVac ilk etapta 3 milyon doz ve toplamda 50 milyon doz gelerek Ocak ayında Türkiye’de yapılmaya başlanacak ve ücretsiz olacak.

2- Biontech-Pfizer’ın  Comirnaty aşısı; Ocak ayında 550 bin doz, Mart sonuna kadar kadar 4,5 milyon doz aşı ülkemize teslim edilecek.  Alman aşısını olmak isteyenlere  aşıya ilişkin detaylı bilgilendirme yapılarak  “kişisel onay” alınacak ve ondan sonra aşı yapılacak.

3-İngiliz aşısı Astra Zeneca ‘nın Türkiye’ye istediği kadar aşı verebileceğini taahhüt ettiği söyleniyor.  .

13-Aşı önce kimlere yapılacak?

* İlk aşamada sağlık çalışanları, 65 yaş üstü ve yaşlı, engelli, koruma evlerinde kalanlar gibi toplu ve kalabalık yerlerde yaşayan yetişkinler.

* İkinci aşamada toplumun işleyişi için gerekli sektörlerde ve yüksek riskli ortamlarda bulunan ve kritik işlerde çalışan kişiler ile 50 yaş ve üzeri en az bir kronik hastalığı bulunan kişiler.

* Üçüncü aşama, 50 yaş altı en az bir kronik hastalığı bulunanlar, genç yetişkinler, ilk iki grupta yer almayan sektör ve mesleklerde çalışanlar.

* Dördüncü ve son aşamada ise ilk üç grubun dışında kalan tüm bireyler aşılanacak.

14-Türkiye yerli aşıda hangi aşamada?

Şu anda Türkiye’de devam eden 16 yerli aşı çalışmasından beş tanesi klinik öncesi dönemi başarıyla tamamladı ve insan deneylerine başladı.

Türkiye’deki aşılar arasında en çok öne çıkan aşı, “Erciyes aşısı” diye bilinen ve Erciyes üniversitesince geliştirilen klasik aşı. Aşının Faz 2 çalışmaları yeni başladı, bahar aylarında çalışmaların tamamlanarak en erken Mayıs ayında aşının hazır hale gelebileceği söyleniyor.

Ayrıca faz 1 aşamasına yaklaşan iki farklı yerli aşı adayı daha var. 

15- Madem Çin aşısı iyi, Çin neden Almanya’dan aşı alıyor?

Çinli ilaç şirketi Fosun Pharma, Alman BioNtech şirketinden en az 100 milyon doz aşı alacağını açıkladığında, “Madem Çin’de aşı geliştiriliyor, o hâlde Çin neden dışarıdan aşı alıyor?”sorusunu akıllara getirdi. Oysa  bu şirket, BioNtech’in Çin’deki ortağı ve ortak aşı geliştirme çalışmalarına Mart ayında başladılar.

Ayrıca, İngiliz AstraZeneca da Ağustos ayında Çinli BioKangtai ile yerel üretim anlaşması yaptı ve Çin’e 100 milyon doz aşı sağlayacak.

Türkiye’ye gelecek olan Çin aşısını ise SinoVac adlı başka bir Çinli firma üretiyor. Kısacası, bu durum, Çinli şirketlerin geliştirdiği aşıların güvenilir ve etkili olup olmamasıyla ilgili değil, ticari bir durum. Aşı pazarı küresel anlamda çok büyük bir pazar ve ülkeler pastadan pay alma konusunda yarışıyor.

16-Covid-19 aşısı olmalı mıyız? Aşı bir gereklilik mi?

EVET.

Çünkü Covid-19’un dünyada  yaklaşık 2 milyon can almasının yanında,  hastalığı atlatmış gibi görünen insanlarda uzun vadede kalıcı yan etkileri de olduğu ortaya çıktı. “Uzun süreli Covid” diye adlandırılan bu yan etkileri saptamak amaçlı Türkiye’de de Covid-19  takip merkezleri kurulmaya başlandı.

Covid19 şu yönden vereme çok benziyor; Verem geçirenlerin verem bağışıklığından nasıl söz edilemiyorsa,  bu hastalık da ayni karaktere sahip ve çok daha hızlı bir şekilde toplumda yayılıyor. Üstelik bu enfeksiyon ile en az 1 sene daha yoğun temasımız devam edecek gibi görünüyor.

Uzmanlar bu salgını uzun süreli kontrol etmenin tek yolunun aşılama olduğunu ve  toplumun % 70’inin aşılanması gerektiğini belirtiyorlar.

17- Herkes aşı olabilecek mi?

Dünyada herkesin aşı olabilmesi için yıllara ihtiyacımız var. En gelişmiş ülkelerde bile her isteyenin aşı olabilmesi, en az 2022 yılını bulacak.

Örneğin Almanya’da, bu yılın ilk çeyreğinde aşının yapılabileceği kişi sayısı, nüfusun ancak onda biri.

Dünyanın 7 milyar 800 milyonluk nüfusuna yetecek kadar aşının üretilmesi zaman alacak. Ama en azından en çok risk altındaki kişiler ve yaşlıların bir bölümü, 2021 yılının yazına kadar korunabilecek.

 18- Koronavirüs ilacı bulundu mu?

Almanlar, Korona ilacını bulduklarını ilan ettiler. İlaç virüs mutasyon geçirse de etkili.  Ancak ilaç henüz test aşamasında. Ve bu aşamanın bitmesi en az 1 yılı bulacak.  Şu an hastanelerde Koronavirüs tam olarak tedavi edilemiyor. Belki de bu ilaç Covid 19’u  tam olarak tedavi ederek koronavirüs  sonrası oluşan yan etkileri de ortadan kaldırabilir.